Зайырбек Эргешов: «Элдин үнүн угуу — мамлекеттик башкаруунун маанилүү бөлүгү»

Президенттин эл менен түз жолугушуусу аймактардагы көйгөйлөрдү жеринен билүүгө, жарандардын муктаждыктарын угууга жана мамлекеттик органдардын ишине баа берүүгө мүмкүнчүлүк түзөт. Мындай баарлашуулар бийлик менен элдин ортосундагы байланышты чыңдоодо кандай роль ойнойт? Жарандардын кайрылуулары мамлекеттик органдардын ишине кандай таасир этиши керек? Ушул жана башка маселелер боюнча Зайырбек Эргешов менен баарлаштык.

–Зайырбек агай,  президенттин эл менен түз жолугушуусу мамлекет менен коомдун ортосундагы байланышты чыңдоодо кандай мааниге ээ?

– Мындай жолугушуулардын мааниси чоң деп ойлойм. Анткени өлкөдөгү абалды расмий отчеттордон же статистикалык маалыматтардан гана билүү жетишсиз. Кээде кагаз жүзүндө баары жакшы көрүнгөнү менен, жер-жерлерде чечилбей жаткан көйгөйлөр болушу мүмкүн. Аны билүүнүн эң туура жолу  элдин үнүн угуу.

Айрыкча алыскы аймактарда жашаган адамдар үчүн Президент менен түз сүйлөшүү маанилүү. Анткени айылдарда жол, таза суу, медициналык тейлөө, билим берүү, жумушсуздук сыяктуу маселелер дагы деле бар. Айрым учурларда мындай көйгөйлөр жергиликтүү деңгээлде чечилбей, жогорку бийликке жетпей калышы мүмкүн.

Президент эл менен түз жолукканда көйгөйлөрдү ортомчулардан эмес, ошол жерде жашаган адамдардын өз оозунан угат. Ошол эле учурда жергиликтүү жетекчилердин иши кандай жүрүп жатканын да көрүүгө мүмкүнчүлүк болот.

Мындай жолугушууларды жөн гана элдин арыз-муңун угуу катары кабыл албаш керек. Бул  бийликтин эл алдындагы жоопкерчилигин көрсөтүүнүн да бир жолу. Жаран өзүнүн үнү угулуп жатканын сезсе, мамлекетке болгон ишеними да бекемделет.

Бирок жолугушуунун чыныгы мааниси анда канча адам сүйлөгөнү же канча маселе көтөрүлгөнү менен эмес, андан кийин кандай иштер аткарылганы менен аныкталат. Эгер айтылган көйгөйлөр чечилип, эл анын жыйынтыгын көрө алса, анда мындай жолугушуулар бийлик менен коомдун ортосундагы ишенимди бекемдөөгө жардам берет.

Демек, Президенттин аймактарга барып, эл менен түз сүйлөшүүсү өлкөдөгү чыныгы абалды билүүгө, жергиликтүү көйгөйлөргө көңүл бурууга жана мамлекеттик башкарууну элдин муктаждыктарына жакындатууга шарт түзөт.

– Жарандардын үнүнүн жогорку деңгээлде угулушу мамлекеттик органдардын ишине жана адилеттүүлүк принциптеринин бекемделишине кандай таасир этет?

– Бул жерде биринчи кезекте адилеттүүлүк жана мамлекеттик органдардын жоопкерчилиги жөнүндө сөз болушу керек. Жарандардын көп жылдан бери чечилбей келген маселелерин Президентке түз айтууга аракет кылышынын өзү эле көп нерседен кабар берет. Бир жагынан, бул адамдар мамлекет башчысынан адилет чечим күтүп жатканын көрсөтсө, экинчи жагынан, айрым мамлекеттик органдар өз милдетин толук аткарбай жаткан болушу мүмкүн деген суроону жаратат.

Менин оюмча, укуктук мамлекетте жаран өзүнүн көйгөйүн чечтирүү үчүн сөзсүз Президентке кайрылууга аргасыз болбошу керек. Ар бир мамлекеттик орган өзүнө жүктөлгөн милдетти аткарып, адамдардын маселесин өз убагында чечүүгө тийиш.

Ошондуктан жолугушууларда айтылган арыз-даттанууларды жеке адамдардын көйгөйү катары гана карабастан, мамлекеттик органдардын ишиндеги кемчиликтерди аныктоого мүмкүнчүлүк катары да кабыл алуу зарыл. Мисалы, бир райондо бир нече адам жер маселеси боюнча даттанса, анда бул жөн гана айрым жарандардын маселеси эмес. Балким, жергиликтүү башкарууда ачык-айкындуулук жетишпей жаткандыр же мыйзамдардын аткарылышында көйгөй бардыр. Мындай жагдайларды терең изилдеп, себебин аныктоо керек.

Президентке айтылган көйгөйлөр тиешелүү мамлекеттик органдардын ишин кайра карап чыгууга, кызмат адамдарынын жоопкерчилигин күчөтүүгө жана жарандардын кайрылууларын кароо тартибин жакшыртууга түрткү бере алат.

Бирок бул жерде бир нерсени унутпашыбыз керек: адилеттүүлүк баарына бирдей болушу зарыл. Маселени ким көтөргөнүнө карабастан, ал мыйзамдын негизинде, калыс чечилиши керек. Айрыкча соттук териштирүүлөргө, кылмыш иштерине же жарандардын жеке укуктарына байланышкан маселелерде саясий көңүл буруу мыйзамдуу жол-жоболордун ордун баспашы керек. Президенттин тапшырмасы тиешелүү органдарды маселени текшерүүгө жана мыйзам чегинде кароого түрткү бериши мүмкүн. Бирок акыркы чечимдерди өз ыйгарым укуктарынын алкагында компетенттүү органдар кабыл алышы зарыл.

Мамлекеттик кызматкерлердин элге болгон мамилеси да өзгөрүшү керек. Ар бир кызмат адамы өзүнүн милдети адамдарга кызмат кылуу экенин түшүнүүгө тийиш. Кызматкердин ишине жетекчинин тапшырмасын аткарганы менен гана баа берилбеши керек. Эң башкысы — ал жарандардын укугун канчалык коргоду, кайрылууларын өз убагында жана адилет карады деген суроолорго жооп болушу зарыл.

Мындай жолугушуулардын дагы бир жакшы жагы — мамлекеттик органдарды эл менен ачык сүйлөшүүгө, алардын көйгөйлөрүнө кайдыгер карабоого үндөйт. Анткени чыныгы адилеттүүлүк бир адамдын маселесин чечүү менен эле чектелбейт. Ал бардык жарандарга бирдей мамиле жасалган, мыйзам баарына бирдей иштеген система болгондо гана камсыз болот.

– Президенттин эл менен түз баарлашуусун мамлекеттик башкаруунун туруктуу жана натыйжалуу практикасына кантип айландырууга болот?

– Эң негизгиси, Президенттин эл менен жолугушуулары бир жолку иш-чара бойдон калбашы керек. Аны мамлекеттик башкаруунун туруктуу иштөө тартибине айландыруу зарыл. Себеби жолугушуунун натыйжасы канча адам катышканы же канча маселе айтылганы менен эмес, ошол маселелердин канчасы чечилгени менен өлчөнөт.

Биринчиден, жолугушууда көтөрүлгөн ар бир маселе каттоого алынып, тиешелүү мамлекеттик органга жөнөтүлүшү керек. Аны ким аткарары жана кайсы мөөнөткө чейин чечиши керектиги так белгиленүүгө тийиш.

Экинчиден, жарандар өздөрүнүн кайрылуулары кандай каралып жатканын билип турушу зарыл. Мисалы, адам өз арызы кайсы мекемеге жөнөтүлгөнүн, азыр кайсы баскычта каралып жатканын жана кандай чечим кабыл алынганын көрө алса жакшы болмок. Мындай ачык маалыматтык механизм адамдарга да ыңгайлуу, мамлекеттик органдардын жоопкерчилигин күчөтүүгө да жардам берет. Албетте, мында жеке маалыматтардын купуялуулугу сакталууга тийиш.

Үчүнчүдөн, жергиликтүү жетекчилердин жоопкерчилигин күчөтүү зарыл. Эгер бир эле көйгөй бир райондо жыл сайын кайталанып, бирок чечилбей келе жатса, анын себебин аныктоо керек. Тиешелүү органдардын ишине баа берилип, кемчиликтерди жоюу боюнча чаралар көрүлүшү зарыл. Бирок жетекчилерди жазалоо менен эле маселе чечилип калбайт. Негизги максат — ошол көйгөй кайра кайталанбагандай шарт түзүү. Бул үчүн мамлекеттик органдарды жетиштүү каржылоо, мекемелердин ортосундагы байланышты жакшыртуу жана кызматкерлердин жоопкерчилигин жогорулатуу маанилүү.

Төртүнчүдөн, Президентке түз кайрылуу мүмкүнчүлүгү менен катар жергиликтүү бийликтин ишин да жакшыртуу керек. Айыл өкмөттөрү, акимчиликтер, Президенттин облустук өкүлчүлүктөрү, министрликтер жана башка мамлекеттик мекемелер өздөрүнө тиешелүү маселелерди өз убагында чечүүгө жөндөмдүү болушу зарыл. Анткени бардык маселени борбордон чечүү туура эмес. Ар бир орган өз милдетин так аткарса, жарандар көп маселесин жергиликтүү деңгээлде эле чече алат.

Бешинчиден, коомдук көзөмөлдү күчөтүү керек. Жарандык коомдун өкүлдөрү, жергиликтүү кеңештер, жалпыга маалымдоо каражаттары жана башка коомдук институттар көтөрүлгөн маселелердин аткарылышына көз салып турушу зарыл. Алардын иши аркылуу коомчулукка объективдүү маалымат жетип турса, мамлекеттик органдардын жоопкерчилиги да жогорулайт. Мындай ачыктык куру убадалардын жана формалдуу отчеттуулуктун азайышына да жардам берет.

Дагы бир маанилүү нерсе — эл менен бийликтин ортосундагы ишеним бир гана жолугушуулар аркылуу түзүлбөйт. Ал күн сайын көрсөтүлүп жаткан мамлекеттик кызматтын сапатынан, мыйзамдын баарына бирдей колдонулушунан, чечимдердин ачыктыгынан жана берилген убадалардын аткарылышынан калыптанат.

Ошондуктан Президенттин эл менен түз диалогун туруктуу башкаруу тажрыйбасына айландыруу үчүн элдин үнүн угуу менен гана чектелбестен, көйгөйдү так аныктап, жооптуу органды белгилеп, анын аткарылышын көзөмөлдөп, жыйынтыгын жарандарга билдирип туруу зарыл.

Элге жакын бийлик -элди уккан бийлик. Ал эми күчтүү жана адилеттүү мамлекет жарандардын үнүн угуу менен гана чектелбеши керек. Алардын укуктарын коргоп, көйгөйлөрүн мыйзам чегинде чечип, коом алдында жооп бере алышы зарыл. Мына ушундай башкаруу гана Кыргызстанда коомдук ишенимди бекемдөөгө, адилеттүүлүктү камсыз кылууга жана мамлекеттик органдардын ишин жакшыртууга негиз түзөт.

Чынайым Кутманалиева