Түш адамдын руханий дүйнөсүнөн келген белги. Кыргыз элинде түш жоруу салты жана диний түшүнүктөр

Кыргыз элинде түш жөн гана уктап жаткан учурдагы көрүнүш эмес, адамдын ички дүйнөсү, руханий абалы жана келечекке байланышкан белгилердин бири катары кабылданып келген. «Түшү оңолгондун иши оңолот» деген сөз да эл арасында түштүн адамдын жашоосуна тийгизген таасирине болгон ишенимди билдирет.

Ата-бабаларыбыз жакшы түштү жакшылыкка жоруп, жаман түштү жамандыкка кабылбай тургандай ырым-жырымдарды жасаган. Ошол эле учурда түшкө этият мамиле кылып, ар бир көрүнүштү туура чечмелөө үчүн акылман, тажрыйбалуу адамдарга кайрылышкан.

Түш  руханий дүйнөдөн келген белги

Кыргыз дүйнө таанымында түш «жогору жактан түшкөн белги» катары кабыл алынган. Эл арасында айрым түштөр адамга эскертүү, кабар же келечектеги окуяларга байланыштуу ишарат катары берилет деген түшүнүк болгон.

Диний түшүнүктөрдө да түшкө өзгөчө маани берилет. Исламда жакшы түштөр Аллах тарабынан берилген сүйүнчүлүү белги болушу мүмкүн деп айтылат. Ал эми адамды коркуткан, тынчсыздандырган түштөргө маани бербей, аларды жүрөккө жакын кабыл албоо керектиги эскертилет.

Ошондуктан кыргыз эли да жакшы түш көрсө аны жакшылыкка жоруп, жаман түштү артынан ээрчитпөө үчүн ырым-жырымдарды жасап келген.

Жакшы түш  жакшылыкка жорулган белги

Кыргыздар жакшы түш көргөндө аны дароо ар кимге айта беришкен эмес. Айрыкча маанилүү, өзгөчө түш болсо, аны сыр катары сактап, «түшүм түш болсун» деп тилек кылышкан.

Жакшы түш көргөн адам сооп иштерди жасоого аракет кылган. Айрым учурларда жетим-жесирлерге жардам берип, садака берип, элдин батасын алган.

Элдик түшүнүктө жакшылыкка жорулган түш адамга берилген мүмкүнчүлүк катары кабылданып, анын артынан жакшы амал кылуу керек деген ишеним болгон.

Жаман түш  сактанууга чакырган белги

Кыргыздар жаман түш көрсө, аны чындык катары кабыл албай, «жамандык түшүмдө калсын» деп ырым кылышкан.

Жаман түштү агын сууга айтып, «суу менен агып кетсин» деп тилек кылышкан. Айрымдар садака берип, кайрымдуулук кылып, жаман нерсенин алдын алууга аракет кылышкан.

Диний көз карашта да адамды коркуткан түштөргө ашыкча маани бербей, жүрөгүн тынч кармоо, Жаратканга сыйынуу жана жакшы ойлор менен жашоо маанилүү деп эсептелет.

Аян түш  эскертүү же кабар берет

Кыргыз элинде айрым түштөрдү «аян түш» деп аташкан. Мындай түштөр жөн гана элес эмес, адамга кандайдыр бир маанилүү ишарат берет деп ишенишкен. Аян түштөрдө ата-бабалардын элеси, ыйык адамдар, баатырлар, жаныбарлар же өзгөчө белгилер кездешет деп айтылып келген. Мындай түштөр адамдын жеке жашоосуна гана эмес, үй-бүлөсүнө, элине же келечектеги маанилүү окуяларга байланыштуу болушу мүмкүн деген түшүнүк болгон.

Белек түш — жакшылыктын белгиси

Элдик түшүнүктө «белек түш» өзгөчө мааниге ээ болгон. Мындай түш адамга чоң жакшылык, оомат же жаңы мүмкүнчүлүк алып келет деп жорулган. Айрыкча бала төрөлөр алдында ата-эне өзгөчө түштөрдү көрүшөт деген ишеним болгон. Мисалы, түшүндө жарык, китеп, курал-жарак, асыл буюмдар же күчтүү жаныбарларды көрүү келечекте төрөлө турган баланын мүнөзүнө байланыштуу жакшы жышаан катары кабыл алынган.

Түш жорууда этияттык керек

Кыргыз элинде «түштүн мойну кылдай, башы казандай» деген сөз бар. Бул түштү кандай жорусаң, ошого жараша кабыл алуу керек деген түшүнүктү билдирет. Ошондуктан илгертеден түшүн ар кимге жорутпай, сөздүн кадырын билген, акылман адамдарга гана айткан. Диний түшүнүктө да түштү жорууда ашыкча шашылбоо, ар бир нерсени так билбей туруп чечмелебөө керектиги айтылат. Анткени адамдын жашоосундагы негизги багытты түш эмес, анын иши, ниети жана аракеттери аныктайт.

Түш жана адамдын ички дүйнөсү

Азыркы илим түш көрүүнү адамдын эс тутуму, аң-сезими жана күнүмдүк жашоосундагы ойлору менен байланыштырса, элдик жана диний түшүнүктөрдө түш адамдын руханий дүйнөсү менен байланышкан көрүнүш катары каралат. Кыргыз эли үчүн түш  жөн гана түнкү көрүнүш эмес, адамды ойлонууга, жакшы иштерди кылууга, туура жол тандоого үндөгөн руханий белги болуп келген.

Ата-бабадан калган түш жоруу салты бүгүн да элдин маданий мурасынын бир бөлүгү катары жашап келет. Ал адамдын үмүтүн, ишенимин жана Жаратканга болгон байланышын чагылдырган өзгөчө дүйнө таанымдардын бири.